سالروز ميلاد فرخنده حضرت صديقه كبري، فاطمه زهرا و روز زن بر تمامي مسلمانان مبارك باد

(برگزيده اي از زندگاني حضرت زهرا به مناسبت زادروز فرخنده آن حضرت. بر گرفته از كتاب زندگاني حضرت زهرا، نوشته دكتر شهيدي)

 د ر روزگاري كه مردم شبه جزيره عربستان در شدت لجاجت و گمراهي دچار درگيريهاي قبيله­اي بوده و پسران را بر دختران ترجيح مي­دادند و حتي بدتر از آن دختران را زنده به گور مي­كردند نواي آسماني آنها را نهيب زد كه: 

مردم! شما چرا با دخترانتان چنين رفتارى مى‏كنيد؟ چرا بديده كالاى بى­ارزش بدانها مى‏نگريد؟ شما را چه كسى زاده و پرورده است؟ مگر شما در دامان همين دختران كه مادر شده‏اند پرورش نيافته‏ايد؟ بدانيد كه چون دخترى در خانه‏اى بدنيا مى‏آيد خداوند ملائكه را نزد آنان مى‏فرستد تا بگويند:«اى اهل خانه سلام بر شما! سپس آن دختر را با پرهاى خود مى‏پوشانند و دستهاى خويش را بر سر او مى‏كشند، و ميگويند كسى كه نگاهبانى او را بر عهده گيرد تا روز رستاخيز يارى خواهد شد» (كنز العمال.كتاب نكاح از اواسط طبرانى) «كسى كه دخترى داشته باشد، و او را زنده بگور نكند، خوار نسازد، پسر را بر او ترجيح ندهد، خدا او را به بهشت‏خواهد برد» (كنز العمال.كتاب نكاح.از مسند ابو داود).

اما اين تعليمات آسمانى كه گاه با آيت‏هاى قرآن و گاه بزبان حديث ‏بر گوشهاى گران چنان مردم دير فهم خوانده مى‏شد، بايد با آموزش عملى نيز همراه باشد تا اثر آن بيشتر گردد، و نمونه اعلاى اين تربيت عملى، دختر پيغمبر است.
اين شگفت است كه شمار دختران رسول خدا از نخستين زن او خديجه، بيش از پسران است و شگفت‏تر آنكه پسران او نمى‏پايند و در كودكى مى‏ميرند.چنانكه گفتيم از نظر زندگانى بدوى و قبيله‏اى پسر است كه چراغ خانه پدر را روشن مى‏كند، و آنكه پسرى جاى او را نگيرد نام او فراموش خواهد شد. چنين كس را ابتر مى‏گفتند و اين سرزنش كوتاه بينان مكه به محمد (ص) بود:«او ابتر است.» پس از مرگ نامى از وى نمى‏ماند؟ چون پسرى ندارد كه جانشين او شود! اين عقيده كوردلانى از قريش بود. اما بر وفق مشيت الهى، و برغم اين كج انديشان تاريك دل، از پيغمبر اسلام دخترى ماند و اين دختر با گفتار و رفتار خود، چه در زندگانى خصوصى و چه در برخوردهاى اجتماعى، سر سخن پدر و رمز اشارت‏هاى قرآن را بدان خود خواهان نماياند كه‏«ان شانئك هو الابتر.»

تقدير خدائى چنان بود كه پيغمبر اسلام همه محبت پدرى را در حق زهرا بكار برد، تا با اين تربيت عملى، آن موجودهاى خود خواه بدانند كه بايد دختران را نيز چون پسران ارزش نهاد. مگر ما نمى‏گوئيم يكى از سه قسم سنت كه پيروى آن بر مسلمانان واجب است رفتار پيغمبر است؟ او بايد صاحب دختر شود و دختر خود را آنچنان به پروراند، و حرمت نهد، تا پيروان او از رفتار وى درس گيرند و اين مايه بقاء نژاد را خوار نشمرند.

    سال تولد حضرت زهرا

بايد بگويم با همه كوششى كه بكار رفته است متاسفانه درباره سال تولد دختر پيغمبر (ص) اطلاع درست و دقيقى نمى‏توان داد. چنانكه نوشته شده بحث در اين روايات جز از نظر روشن شدن تاريخ، فايده‏اى ندارد. دختر پيغمبر پنجسال پس از بعثت، يا پيش از بعثت متولد شده باشد، نه ساله شوهر كرده باشد يا هجده ساله، هجده ساله بجوار پروردگار رفته باشد يا بيست و هشت‏ساله، او دختر پيغمبر اسلام و نمونه كامل زن تربيت‏شده و برخوردار از اخلاق عالى اسلامى است. آنچه هر زن و مرد مسلمان بايد از زندگانى دختر پيغمبر بياموزد، پارسائى او، پرهيزگارى او، بردبارى، فضيلت، ايمان به خدا و ترس از پروردگار و ديگر خصلت‏هاى عالى انسانى است.

                  نام و لقب­هاي دختر پيغمبر:

نويسندگان سيره و محدثان اسلامى براى دختر پيغمبر لقب‏هائى چند نوشته‏اند: زهرا، صديقه، طاهره، راضيه، مرضيه، مباركه، بتول و لقب‏هاى ديگر.از اين جمله لقب زهرا از شهرت بيشترى برخوردار است، و گاه با نام او همراه مى‏آيد (فاطمه زهرا) و يا بصورت تركيب عربى (فاطمة الزهرا). زهرا كه در تداول بيشتر بجاى نام او بكار مى‏رود در لغت، درخشنده، روشن و مترادف‏هائى از اين گونه معنى مى‏دهد. و اين لقب از هر جهت ‏برازنده اين بانوست. او چهره درخشان زن مسلمان، فروغ تابان معرفت و نمونه روشن پرهيزگارى و خداپرستى است. اين درخشندگى به ساعتى مخصوص و روزى معين اختصاص ندارد. از آن روز كه وظيفه خود را تعهد كرد تا امروز و براى هميشه چون گوهرى بر تارك تربيت اسلامى مى‏درخشد.

        مرگ مادرش و مرگ ابو طالب:

قضاى الهى چنان بود كه مرگ اين زن فداكار-خديجه نخستين بانوى مسلمان-با مرگ ابو طالب در يكسال اتفاق افتد آنهم در فاصله‏اى كوتاه. فاطمه (ع) چنانكه از قرآن كريم درس گرفته است‏ بايد اين آزمايش را هم به بيند. مرگ خويشاوندان براى او آزمايش دگرى است. تقدير چنين بود كه فاطمه (ع) پس از تحمل رنج‏هاي فراوان آن دو صحنه دلخراش را نيز به بيند. اكنون فاطمه ديگر دختر خانواده نيست. او جانشين عبدالله، عبد المطلب، ابو طالب و خديجه است. (ام ابيها) چه كنيه مناسبى! مام پدر. او بايد وظيفه مادرش را عهده‏دار شود. بايد براى پدرش هم دختر و هم مادر باشد. او نمى‏خواست پدرش را تنها بگذارد. او مى‏دانست تا آنجا كه مى‏تواند بايد در داخل خانه پدر را آرامش دهد. اكنون كه پدرش سرپرستى چون ابو طالب و غمخوارى چون خديجه را ندارد، دشمنان بر او گستاخ‏تر شده‏اند، و او به دلجوئى نياز دارد. پدر نيز چون اين فداكارى را از او مى‏ديد با نمودن محبت، خشنودى خويش را از وى اعلام مى‏كرد. ممكن است كسانى كه در سيره پيغمبر و خاندان او تتبعى دقيق ندارند، يا روح اسلام و شريعت محمد (ص) را چنانكه بايد لمس نكرده‏اند چنين به پندارند كه اين محبت مانند دوستى هر پدر به فرزندى ناشى از غريزه انسانى است. اين پندار شايد از يك جهت درست‏باشد. ما نمى‏گوئيم محبت رسول خدا به فاطمه رنگى از عاطفه پدر نسبت‏ بدختر را نداشت، چه محمد (ص) پدر بود و فاطمه فرزند. اما روايتهاى مختلف نشان مي­دهد فاطمه اين مقام را نه تنها از آنجهت‏ يافت كه دختر پيغمبر است، آنچه او را شايسته اين حرمت ‏ساخت از خود گذشتگى، پارسائى، زهد، دانش و ديگر ملكات انسانى است كه در او به حد كمال بوده است.و همه مورخان شيعه و سنى اين امتيازات را براى وى در كتابهاى معتبر خويش نوشته‏اند.

     خواستگاران فاطمه (ع)

مسلم است كه فاطمه (ع) خواهان بسيارى داشته است. در اين باره نيازى بذكر روايات نداريم.... عمر و ابو بكر هر يك خواهان فاطمه بودند، ليكن چون خواست ‏خود را با پيغمبر در ميان نهادند وى گفت منتظر قضاء الهى هستم (ابن سعد طبقات ج8 ص11) و چون على (ع) او را از وى خواستگارى كرد، پذيرفت (سنن ج6 ص 62.فاطمة الزهراء ص 25 ج2):

زبير بكار كه كتاب او الموفقيات از مصادر قديمى بشمار ميرود از گفته على (ع) چنين آورده است:

-نزد رسول خدا رفتم و در پيش روى او خاموش نشستم. چرا كه حشمت و حرمت او را كسى نداشت. چون خاموشى مرا ديد پرسيد: -ابو الحسن! چه مى‏خواهى؟ من همچنان خاموش ماندم تا پيغمبر سه بار پرسش خود را مكرر فرمود سپس گفت:   

-گويا فاطمه را مى‏خواهى؟

-آرى!
-آن زره كه بتو دادم چه شد؟

-دارم!
-همان زره را كابين فاطمه قرار بده. در بعض روايات ابن سعد، بجاى زره پوست گوسفند و پيراهن يمانى فرسوده نوشته است. و بعضى گويند كه على (ع) شتر خود را فروخت و بهاى آنرا كابين قرار داد. بهاى اين زره يا رقم اين كابين چه بوده است؟حميرى مؤلف قرب الاسناد آنرا سى درهم نوشته است و ديگران تا چهار صد و هشتاد درهم نوشته‏اند.

بارى كابين دختر پيغمبر چهار صد درهم يا اندكى بيشتر و يا كمتر بود همين و همين، و بدين سادگى نيز پيوند برقرار گرديد.پيوندى مقدس است كه دو تن شريك غم و شادى زندگانى يكديگر باشند. كالائى بفروش نمى‏رفت تا خريدار و فروشنده بر سر بهاى آن با يكديگر گفتگو كنند. زره، پوست گوسفند يا پيراهن يمانى هر چه بوده است، بفروش رسيد و بهاى آنرا نزد پيغمبر آوردند. رسول خدا بى آنكه آنرا بشمارد، اندكى از پول را به بلال داد و گفت ‏با اين پول براى دخترم بوى خوش بخر! سپس مانده را به ابو بكر داد و گفت ‏با اين پول آنچه را دخترم بدان نيازمند است آماده ساز. عمار ياسر و چند تن از ياران خود را با ابو بكر همراه كرد تا با صوابديد او جهاز زهرا را آماده سازند .فهرستى كه شيخ طوسى براى جهاز نوشته چنين است:

پيراهنى به بهاى هفت درهم، چارقدى به بهاى چهار درهم، قطيفه مشكى بافت‏خيبر، رخت‏خوابى بافته از برگ خرما، دو گستردنى (تشك) كه رويهاى آن كتان ستبر بود يكى را از ليف خرما و ديگرى را از پشم گوسفند پر كرده بودند، چهار بالش از چرم طائف كه از اذخر (كاه مكى، گياه بوريا) پر شده بود، پرده‏اى از پشم، يك تخته بورياى بافت هجر(گويا مقصود از اين هجر،مركز بحرين است. نيز هجر،دهى بوده است نزديك مدينه)، آسياى دستى، لگنى از مس، مشكى از چرم، قدحى چوبين، كاسه‏اى گود براى دوشيدن شير در آن، مشكى براى آب، مطهره‏اى اندوده به زفت، سبوئى سبز، چند كوزه گلى (امالى ج 1 ص 39). چون جهاز را نزد پيغمبر آوردند آنرا بررسى كرد و گفت: خدا به اهل بيت ‏بركت دهد.

     زندگانى زهرا (ع) در خانه شوهر:

زندگانى زهرا (ع) در خانه شوهر نمونه است، چون سراسر زندگانى او نمونه است، چون خود او نمونه است، چون شوى او، پدر او و فرزندان او نمونه‏اند. نمونه مسلمان‏هايى آراسته بفضيلت و خوى انسانى. انسان‏هائى كه از ميان مردم، برمى‏خيزند، با مردم زندگى مى‏كنند، چون ديگر مردم راه مى‏روند، مى‏خورند، مى‏پوشند، اما از آن سوى اين غريزه‏ها سرشتى دارند، برتر از فرشته، سرشتى پيوسته بخدا. انسانهائى كه درد ديگران را دارند، يا درد مردم را مى‏دانند و مى‏كوشند تا با رفتار و كردار خود درمان بخش آنان باشند و اگر نتوانند در تحمل رنج و دشوارى با ايشان شريك شوند، گاه درد مى‏كشند تا ديگران درمان يابند. چنين كسان طبيبان الهى و شاگردان حقند و بحق مصداق كامل اين بيت كه:

كل يريد رجاله لحياته×يا من يريد حياته لرجاله (همگان ديگر كسان را براى خود مى‏خواهند جز تو كه خود را براى ديگر كسان مى‏خواهى). برترى را در بزرگى روح مى‏دانند نه در پروردن تن و آنچه تن بدان نيازمند است، و اگر به تن زنده‏اند براى آنست كه زندگى درست را بديگران بياموزند. بآنها مى‏گويند هنگامى كه با مردم زندگى مى‏كنى ديگر تو نيستى. اين مردمند كه بايد براى خدمت آنان زنده بمانى. در انسان دوستى تا آنجا پيش مى‏روند كه مى‏گويند چگونه سير بخوابم و در دور دست‏ترين نقطه‏ها انسانى گرسنه پهلو بر زمين نهد. زهرا (ع) پرورده چنين مدرسه‏اى است. نو عروسى كه جهاز او بهاى يكى زره به قيمت چهار صد درهم و اثاث البيت وى چند كاسه و كوزه سفالين باشد، پيداست كه در خانه شوى چگونه بسر خواهد برد.

اكنون فاطمه (ع) آماده رفتن بخانه شوهر است. پدرش آخرين درس را بدو مى‏دهد. او پيش از اين، درسهائى نظير اين درس را آموخته است. اما درس‏هاى اخلاقى بايد پى در پى تكرار شود تا با تمرين عملى بصورت ملكه نفسانى در آيد هر چند او نيازى به تمرين ندارد، اما هر چه باشد انسان است، و با زنان خويشاوند و همسايه در ارتباط:
-دخترم به سخنان مردم گوش مده! مبادا نگران باشى كه شوهرت فقير است! فقر براى ديگران سرشكستگى دارد! براى پيغمبر و خاندان او مايه فخر است.

-دخترم پدرت اگر مى‏خواست مى‏توانست گنج‏هاى زمين را مالك شود. اما او خشنودى خدا را اختيار كرد!
-دخترم اگر آنچه را پدرت مى‏داند مى‏دانستى دنيا در ديده‏ات زشت مينمود

-من در باره تو كوتاهى نكردم! ترا به بهترين فرد خاندان خود شوهر داده‏ام! شوهرت بزرگ دنيا و آخرتست.
خدايا فاطمه از من است و من از اويم! خدايا او را از هر ناپاكى بركنار بدار.

عبادت دختر پيغمبر

دختر پيغمبر همچنانكه در زندگى زناشوئى نمونه بود، در اطاعت پروردگار نيز نمونه بود. هر چند كه زندگانى زناشوئى چون بر اساس پرهيزگارى و سازش باشد خود طاعت‏ خداست. مقصودم از طاعت پروردگار، نماز بردن و روى بدرگاه خدا آوردنست. هنگامى كه از كارهاى خانه فراغت مى‏يافت ‏به عبادت مى‏پرداخت، به نماز، تضرع، و دعا بدرگاه خدا، دعا براى ديگران نه براى خود. امام صادق از پدران خويش از حسن بن على روايت كند:

مادرم شبهاى جمعه را تا بامداد در محراب عبادت مى‏ايستاد و چون دست ‏بدعا برمى‏داشت مردان و زنان با ايمان را دعا مى‏كرد، اما درباره خود چيزى نمى‏گفت. روزى بدو گفتم:

-مادر! چرا براى خود نيز مانند ديگران دعاى خير نمى‏كنى؟ گفت: فرزندم همسايه مقدم است (كشف الغمة1 ص 468).

 فاطمه با طفولييت شگفتش، با مبارزه مدامش در دو جبهه داخلي و خارجي، در خانه پدرش، خانه همسرش، در جامعه­اش، در انديشه و رفتار و زندگيش چگونه بودن را به زن پاسخ داد. او يك اسوه، يك شاهد براي هر زني است كه
مي­خواهد شدن خويش را انتخاب كند.

   خواستم بگويم  فاطمه دختر خديجه بزرگ است:   ديدم كه فاطمه نيست. 

  خواستم بگويم كه  فاطمه دختر محمد (ص) است:   ديدم كه فاطمه نيست.

  خواستم بگويم كه  فاطمه همسر علي(ع) است:   ديدم كه فاطمه نيست.

  خواستم بگويم كه  فاطمه مادر حسين (ع) است:   ديدم كه فاطمه نيست.

  خواستم بگويم كه  فاطمه مادرزينب(س) است:  باز ديدم كه فاطمه نيست.

نه اينها همه هست و اين همه فاطمه نيست. 

                                                        فاطمه فاطمه است